( و لا تطع من اغفلنا قلبه عن ذکرنا و التبع هواه و کان امره فرطا )

جایگاه قلب جایگاه بسیار رفیعی است، به همین خاطر ما باید سبب هایی که باعث قساوت قلب می شوند را  شناسایی کنیم، تا بهتر بتوانیم آنها را بشناسیم. به همین خاطر در بسیاری از آیات و روایات می بینیم که  قلب مورد توجه قرار گرفته است.

خداوند متعال در مورد منافقین می فرماید: (فی قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا)  در دلهای آنها بیماری نفاق است، بیماری عداوت و دشمنی نسبت به مسلمانها و پیامبر. با پیروزی مسلمانان و پیشرفت اسلام بر بیماری نفاق آنها افزوده می شود.

در آیات دیگر خدا می فرماید: (یقولون بافواهم ما لیس فی قلوبهم) (قالوا آمنا بافواهم و لم تومن قلوبهم) منافقین سخنانی را بر زبان می آورند، که در حقیقت به آن اعتقادی ندارند. با زبان می گفتند: که ما ایمان آوردیم، ولی آن ایمان در قلبهای آنان جای نگرفته بود.  پیامبراسلام می فرمایند: (فی الجسد مضغة اذا صلحت صلح الجسد کله و اذا فسدت  فسد الجسد کله الا و هی القلب) در بدن هر انسان یک قطعه گوشتی است که اگر آن قطعه گوشت اصلاح شود، همه اعمال انسان اصلاح می شود، همه اعمالی که از اعضا و جوارح انسان نشات می گیرد. اعمال صالح و شایسته ای خواهد بود و اگر خدای ناکرده این قطعه گوشت فاسد شود، محل و جایگاهی برای وسوسه شیطان قرار گیرد در این صورت همه اعمال انسان فاسد خواهد شد. و هر عملی که انسان انجام می دهد، عمل ناشایسته ای خواهد بود.

مدتي است كه بحث تساهل و تسامح در جامعه مطرح است .موافقين و مخالفيني هم بخود جلب كرده كه در اين باره نظر پردازي كرده‏اند كه نظرات هر يك در جاي خود مورد دقت و تدبر است .
اما آنچه كه بنده را واداشت تا در اين باره مطالبي را به رشته تحرير در آورم ، بيانات ارزشمند عالم رباني دانشمند صحنه سياست و ديانت علامه مولانا فضل الرحمن بود كه در جلسه ختم اصح الكتاب بعد از كتاب الله بخاري شريف در مسجد مكي زاهدان ايراد فرمودند :
ايشان در بيانات ارزشمندشان در پيرامون اتحاد مسلمانان فرمودند : مصلحت زمان اقتضا مي‏كند در عصري كه كفار براي پيشبرد منافع و اهداف شومشان بر عليه مسلمانان امت واحده قرار گرفته‏اند و هر روز به بهانه‏هاي واهي در پناه سازمانهاي به اصطلاح حقوق بشر ، حقوق مسلمانان را ناديده و پايمال مي‏كنند ، ذخاير و ثروت و دارايي مان را چپاول ، عزت و غيرت مان را خوار مي‏سازند .
بر امت مسلمه است كه بخاطر حفظ كيان اسلام، وحدت را سر لوحه برنامه‏هاي خود قرار داده و از ابزار و سلايقي كه موجب تفرقه در بين اقشار امت اسلامي و مصلحت ديني . انسان از بعضي نظرات خود چشم پوشي نمايد . كه در اين زمينه مثالهايي را از صدر اسلام بيان فرمودند كه در ادامه مطلب به آنها خواهيم پرداخت .
اما آنچه در بيانات ايشان محرز بود و بيشتر به آن توجه داشتند مسئله تسامح و تساهل در اسلام بود .
بد نيست اول بدانيم كه تسامح و تساهل چيست در چه مواقعي بكار مي‏رود .

تعريف تساهل و تسامح : آنجه در كتابهاي لغت آمده اين است كه: تساهل و تسامح يك معنا دارد ، و آن بمعناي آسان گرفتن و گذشت است . اما يك معنا بودن اين دو واژه زماني است كه با هم استعمال شوند، و اگر جدا جدا بيان شوند معاني آن فرق مي‏كند.
چون تساهل نوعي بي‏تفاوتي و اباحه گري است . بر خلاف تسامح كه در آن مدارا و گذشت همراه با اقتدار و بزرگواري است .
به عبارت ديگر تسامح از ماده سمح به معناي بخشش و نوعي كنار آمدن همراه با جود و بزرگواري و با حلم و بردباري است .
اما در اصطلاح ، تساهل و تسامح به معناي عدم مداخله و ممانعت يا اجازه دادن از روي قصد و آگاهي به اعمال و عقايدي است كه مورد پذيرش و سند شخص نباشد .
به تعبير ديگر تساهل بايد در ميان افرادي صورت گيرد كه بنحوي با هم اختلاف داشته باشند . بنابراين مدارا و همزيستي مسالمت آميزي كه در ميان افراد جوامع يك رنگ و هم عقيده وجود دارد . از تعريف تساهل خارج است .
پس نتيجه مي‏گيريم كه تساهل و تسامح هرگز به معناي پذيرش عقيده مخالف نيست ، چرا كه تساهل و تسامح با هدف حفظ ايمان مسلمانان و پرجاذبه ساختن آن در برابر ديگر اديان شكل گرفته ، نه پديد آوردن حالت انفعالي مسلمانان اسلام بر خلاف پندار ناآگاهان ، در برابر انحراف با قاطعيت مي‏ايستد و از آن دفاع مي‏كند .
يكي از اصول اوليه اسلام دعوت به مدارا است ، چنانچكه پيامبر (ص) پس از تسليم شدن كفار از گذشته آنها چشم پوشي كرد و حتي به آنها مسئوليت نيز مي‏داد .
گذشت پيامبر (ص) از مسلمانان در جنگ احد و جنگ تبوك ، تخلف ابولبابه ، عفو وحشي قاتل حمزه سيدالشهداء ، همه اينها انعطاف پذيري حضرت در طي 23 سال دوران رسالت براي رسيدن به اهداف بلند الهي ، و ارائه الگو براي ما مسلمانان مي‏باشد .
حضرت به همان اندازه كه از عطوفت و لطف سرشار بود ، در برابر اجراي حدود الهي هرگز قائل به تساهل و تسامح نبود و در برابر كفار و منافقان ذره‏اي انعطاف نشان نمي‏داد.
پيامبر (ص) رحمه للعالمين بود ، ولي وقتي كه كانون دين مورد تهاجم قرار مي‏گرفت با تمام قدرت و شدت به دفاع از آن برمي‏خاست.
اسلام اصل تساهل و تسامح را به معناي درست و دقيق ان مي‏پذيرد ، و پيروان خود را به آن سفارش مي‏كند ، چنانچه پيامبر (ص) مي‏فرمايد ،« ان الله تعالي رفيق يحب الرفق و يعطي عليه ما لا يعطي علي العنف » خداوند متعال نرم و مهربان است و نرمي و مهرباني را دوست دارد و به آن چيزهايي مي‏دهد كه به درشتي و مهرباني نمي‏دهد .
يا مي‏فرمايد «مداراه الناس نصف الايمان و الرفق بهم نصف العيش» مدارا با مردم ، نيمي از ايمان و نرمي و مهرباني آنان نيمي از زندگي است.
يا اينكه مي‏فرمايد :«ان الله امرني بمداراه الناس كما امرني باقامه الفرائض » خداوند مرا به مردم فرمان داده است . آنگونه كه به پا داشتن بايد ها و واجبها فرمان داده است يا حضرت علي ( رضي الله عنه ) مي‏فرمايد : سلامه الدين و الدنيا في مدارا الناس » سلامتي دين و دنيا در مدارا يا مردم است.
به قول حافظ كه مي‏گويد :
آســـــايش دو گيتي تفسير اين دو حـــــرف است
با دوستان مروت با دشمنان مـــدارا

با نزول وحي بر رسول خدا (ص) آن حضرت اساسي ترين بخش از همايش رسالت خود را با ايجاد يك انقلاب و دگرگوني در بنيادهاي اجتماعي، سياسي، فرهنگي و اخلاقي در جامعه آغاز نمود. تلاش پيامبر در ارائه الگوهاي كامل اعتقادي و اخلاقي بر پايه دو ركن اساسي اسلام يعني كلمه توحيد و توحيد كلمه در شرايطي آغاز شد كه ساختار اجتماعي، فرهنگي و سياسي آن زمان از اخلاق و معنويت تهي بود اما جديت كامل و رعايت قوانين اعتقادي و اخوت اسلامي از جانب پيامبر باعث گشت كه با گذشت دو دهه از ظهور اسلام، مهمترين تحولات در شكل گيري تمدن نوين بوجود آيد و توده هاي عظيم مردمي با طبقات مختلف و قوميت هاي متفاوت در سايه احكام اسلامي جزء لاينفك پيكره امت اسلامي محسوب شده و به عنوان امتي مؤمن، متحد و متمدن شناخته شود.
قوميت گرايي و تفوق طلبي بر اساس روابط قبيله اي و نسبي از عمده ترين موانع در تحقق نظام اجتماعي به شمار مي آيد.
سعي بر آن است تا در چند سطر آتي به مهمترين اسوه هاي عملي پيامبر در تشكيل جامعه مدني اشاره شود.
1- تقوي مهمترين عامل در تشكيل جامعه مدني
قوميت گرايي و تفوق طلبي بر اساس روابط قبليه اي و نسبي از عمده ترين موانع در تحقق نظام اجتماعي به شمار مي آيد. لذا پيامبر مبارزه با اين پديدة شوم را بر مبناي يكتاپرستي يكي از مهمترين منشورات دعوت خويش قرار داد. آن حضرت بر مبناي تعاليم بلند اسلامي كه مرزبندي ميان قبايل و طوايف نوعي تلون جهت شناساندن افراد بيش نيست توانست بلال سياه حبشي و سلمان فارسي را «كه از سفيدپوستان ايراني به شمار مي آمد» به عنوان برادر ايماني گرد هم جمع آورد و آنها را از حقوق مساوي و امتيازات برابر برخوردار سازد و ملاك برتري آنها را نزد خداوند چنين اعلام كند! «اي مردم ما شما را از يك مرد و يك زن آفريديم و به قبايل مختلف تقسيم نموديم تا شناخت شما نسبت به يكديگر آسانتر باشد. بي ترديد بهترين شما نزد پروردگار، پرهيزگارترين شماست»
(سوره حجرات آيه 13)
2- نقش همبستگي و اتحاد در تشكيل جامعه مدني
پس از هجرت رسول خدا به شهر مدينه، گروهي از دو قبيله اوس و خزرج كه ساليان متمادي گرفتار منازعات خونين بودند، با آن حضرت گفتگو نموده و به اسلام گرويدند و اظهار داشتند اگر رسول خدا به مخاصمات ريشه دار قبيله اي آنها پايان دهد گرد پيامبر جمع شده و از ياران و ياوران صديق وي خواهند شد.
رسول خدا(ص) با تدبير حكيمانه اش مخاصمات ديرينة اوس و خزرج را به اخوتي پايدار تبديل نموده و بدين وسيله پايه هاي اوليه جامعه مدني را بنياد نهاد و از اين تاريخ به بعد رسول خدا موجوديت رسمي حكومت خويش را اعلام نمود.
خداوند در آيات 62-63 سوره انفال از ايجاد الفت بين دو قبيله بعنوان امداد الهي ياد مي كند:«اوست كه تو را به ياري خود و مؤمنان ياري نمود و دلهايشان را الفت و پيوستگي بخشيد اگر همه ثروت جهان را خرج مي كردي نمي توانستي در قلبهايشان الفت ايجاد كني. اما خداوند آنان را الفت بخشيد زيرا او مقتدر و حكيم است.»

خواننده گرامي :
مقاله‏اي كه در دسترس شما قرار دارد ، براي نوجوانان اهل سنت و پيروان حضرت امام اعظم ابو حنيفه نوشته شده است . كه البته دانشمندان و دانش پژوهان از آن بي‏نياز خواهند بود .
هدف از نوشتن اين مطالب ،آشنايي نسل نو با شخصيتهاي جهاني تاريخ اسلام است تا ان شاءالله زمينه بازگشت مسلميني با گذشته‏ي ، پر افتخار خود ارتباط پيدا كنند ، و به پايندگي و جاودانگي اسلام مطمئن گردند .
شكي نيست كه اين شخصيت و ساير شخصيتهاي بزرگ جهاني اسلام در پرتو تعاليم مقدس اسلام به آنهمه شرافت و عزت و سر بلندي رسيده‏اند ، و بدرستي جنبه‏هاي مختلف حيات پر افتخارشان در واقع بررسي بخشي از تاريخ افتخار آفرين اسلام است .
آشنايي با امام ابوحنيفه
تولد : امام اعظم در سال 80 هـ . ق در دوره حكومت عبدالملك بن مروان اموي ، در شهر كوفه عراق متولد گرديد . پدرش كه ثابت نام داشت نام او را نعمان گذاشت . و با انتخاب نامي نيك اميدوار بود . كه فرزندش مصداق واقعي اين نام قرار گيرد .
اسماعيل بن حماد ابي حنيفه مي‏گويد : من اسماعيل بن حماد بن نعمان بن ثلبت مرزبان از فرزندان فارس و
قسمت جنوب غربي ( چاريكار ) در دامن كوهي واقع است كه باميان منطقه تاريخي افغانستان منتهي مي‏گردد .
محققان افغاني موطن اصلي امام را ولايت پروان و قريه خواجه سيار گفته‏اند كه در نزديكي چاريكار مركز پروان واقع گرديده است .
علت نقل مكان خاندان امام از افغانستان به كوفه را مورخين اسارت مرزبان جد امام گفته‏اند . كه هنگام فتح كابل به اسارت درآمد . و سپس در سرزمين عراق آزاد گرديد . و همانجا ماندگار شده است .
خاندان امام
امام اعظم از خانداني شريف و ثروتمند بود كه در جامعه اسلامي داراي اعتبار و اهميت زيادي بوده است .
گفته‏اند جد امام برسم يادبود مردم فارس در آغاز فصل بهار براي حضرت علي ( رضي الله عنه ) فالوده هديه برد . كه حضرت هديه او را پذيرفت و فرمود هر روز ما نوروز است .
اين حكايت نشان مي‏دهد كه در جامعه اسلامي اين خاندان بسيار محترم و گرامي بوده است .
امام و دوران نوجواني
چون امام ابوحنيفه به سن رشد رسيد ، پدرش او را وادار به تعليم علوم ، متداول نموده كه ايشان در همان آغاز جواني در علم بلاغت ، ادبيات ، صرف نحو ، لغت ، قرائت ، تفسير ، حديث و ساير علوم ديني و اجتماعي بحد ضرورت دانش اندوخت و بمرحله كمال قدم گذاشت ، تا جائيكه امام شعبي متوجه نبوغ فكري او گرديد . و او را تشويق نمود كه نسبت به علوم توجه بيشتري نمايد .
شغل ابوحنيفه در دوران جواني:
امام اعظم پس از تحصيلات به تجارت مشغول بود. و البته با وجود اين شغل از علم و دانش دست نكنيد، بلكه درآمد شغلي خود را در خدمت دين و علماء قرار داد. او در كوفه پارچه فروش بود. [1] تعجبي ندارد كه امام در دوران جواني به تجارت پارچه روي آورد، زيرا كه سرور هر دو عالم حضرت محمد(ص) نيز در دوره جواني به شغل تجارت اشتغال داشت. و البته در صداقت و امانت و تقوا امام ابوحنيفه، پيامبر گرامي اسلام را الگوي خود قرار داده است.

از آنجايى كه ما مسلمانان وارث تمدن عظيم اسلامى هستيم و اين تمدن ارزشمند اسلامى در جايگاهى قرار دارد كه بنيان آن بر اساس وحدت امت مى‏باشد، لازم است ديدگاه آنرا نسبت به وحدت امت بشناسيم. باشد كه اين شناخت آغازى باشد بر گسترش وحدت كه امروز جوامع اسلامى در فراق آن مى‏سوزد و در زير سلطه فرهنگ ويرانگر غرب مى‏گدازد.
از ديدگاه فلسفه و تمدن اسلامى، وحدت امرى است كه بسيارى از اشكال تعدد، تنوع و اختلاف را در بر مى‏گيرد. در اين تمدن، امت (انسان) جانشين خداست و اين جانشينى تنها براى يك شخص يا يك طبقه معين نيست. به اين ترتيب، اسلام دين اجتماعى است كه متشكل از همه افراد و طبقات جامعه است و دينى نيست كه رسالت تمدنش را فرد يا طبقه‏اى خاص به دوش بكشد. (كرامت از آن همه بنى آدم است)اسراء آيه 7 (و تقوى معيار برترى ميان مردمانى است كه خداوند پاك و بلند مرتبه آنان را گرامى داشته است كرامت، حقيقتى فطرى است حجرات آيه13( كه خداوند به هر انسان ارزانى بخشيده است.
و تقوى حقيقتى اكتسابى است كه انسان با ارتقاء آن مى‏تواند راه ترقى و تعالى را در شاهراه كرامت انسانى بپيمايد. دروازه اين شاهراه گشاده است و ربطى به ثروت، جاه و مقام، حسب و نسب ندارد.
بلكه چه بسا ژوليده مومى غبار گرفته و از درها رانده شده، چنانچه به خداوند سوگند خورد، خداوند سوگند او را راستين گرداند.
تمدن اسلامى بر مبناى گسترش ايده‏هاى اجتماعى است و بر تمركزطلبى كه ديگران را كنار زند يا به زور و قهر بر آنان تسلط يابد، قرار ندارد. حضرت على بن ابى طالب‏رضی الله عنه مى‏فرمايند «مردم يا در دين برادر تو هستند و يا در آفرينش نظير تو مى‏باشند». بنابر اين ملتها و شريعتهاى متعدد با قرار گرفتن در چهار چوب اصول ايمان به دين خداوند يكتا، ايمان به معبود يگانه و به غيبت و روز قيامت و به وسيله عمل صالح به عنوان معيار پيروزى در آبادانى دنيا و رستگارى در آخرت، همزيستى مسالمت‏آميزى خواهند داشت. در راستاى وحدت امت اسلامى، مذاهب گوناگون در چهارچوب شريعت يگانه الهى در كنار يكديگر با وحدت و مهربانى زندگى خواهند كرد. تعدد و چند دستگى در امتها، ملتها، قبايل، نژادها، زبانها، مليتها، روشها، تمدنها و فرهنگها نشانه‏اى از حكمت الهى و سنتى از سنتهاى خداوند پاك و بلند مرتبه است كه تبديل و تغييرى در آن نيست. در چهارچوب انسانيت واحد و نقطه اشتراك انسان در فطرت و معارف عقلانى كه مورد قبول اكثر جوامع انسانى است، همزيستى مسالمت‏آميز امكانپذير خواهد بود.
بنابراين تنوع، تمايز و اختلاف از روى قانون فطرت، اراده الهى و حكمت مخلوقات شكل گرفته است و باعث مى‏شود تا انسانها در راه پيشرفت و فعاليت در عرصه‏هاى اصلاح و انجام دادن نيكيها از يكديگر سبقت بجويند.

(و عاشرو هن بالمعروف) و قال رسول اللّه« استوصوا بالنساء خيرا »
در اسلام علاوه بر نفس و وجود هر انسانى كه حقوقى را داراست و مى‏بايست از سوى صاحب نفس رعايت شود، خداوند و بندگانش نيز داراى حقند كه با عنوان «حقوق انسان» و «حقوق العباد» از آن ياد مى‏شود.
معمولا كوتاهى در «حقوق اللّه» با توبه، استغفار در هر مقطعى كه انسان متوجه شود قابل جبران است و با انابت و تضرع به درگاه الهى، مورد عفو و بخشش الهى واقع مى‏شود، اما كوتاهى در «حقوق العباد» تا صاحبان حق، حقوق خود را نبخشند و يا حقوق آنان پرداخت نگردد قابل جبران نيست و آلودگى گناه آن از انسان دور نمى‏گردد.
متأسفانه، حقوق بندگان به ميزان اهميتى كه دين مبين اسلام براى آن قايل است، به همان ميزان مورد غفلت قرار گرفته، و اغلب مسلمانان فقط چند رفتار عبادى همچون نماز، روزه، حج، زكات، ذكر، تسبيح و تلاوت را هدف دين مى‏دانند و حقوق بندگان و بسيارى ديگر از حقوق اجتماعى و موازين معاشرتى را خارج از دين تلقى مى‏كنند يعنى اگر در اين بعد كوتاهى شود، احساس اينكه مرتكب گناه شده‏اند، را ندارند. از باب مثال گناه غيبت و شراب از لحاظ جرم شرعى تفاوتى با هم ندارند ولى اگر شخصى آشكارا شراب بنوشد، هر مسلمانى كه رابطه با دين دارد او را مورد نكوهش قرار مى‏دهد. اما چنين عكس العملى درباره كسى كه غيبت مى‏كند، صورت نمى‏گيرد و نگرشى منفى كه مسلمان با شراب نوشى دارد با غيبت و غيبت كننده ندارد بلكه بر عكس غيبت كردن را نوعى زيركى و هوشيارى تلقى مى‏كنند.
حال آنكه غيبت علاوه بر اينكه گناه كبيره و به مشابه خوردن گوشت برادر مرده است. از جمله حقوق عباد است كه هرگز با ندامت و توبه جبران نمى‏شود.
چنانكه رسول خدا« در باب فردى كه در عبادت كوتاهى ننموده بود ولى رفتارش با همسايگان او بد بود فرمودند: او به دوزخ خواهد رفت. و در مورد فردى كه رفتارش با همسايگان و مردم خوب بود فرمودند: او به بهشت خواهد رفت.
موقعيت زن پيش از اسلام
قبل از اسلام و پيش از بعثت رسول اكرم« و پياده شدن تعليمات اسلامى زن موجودى تلقى مى‏شد كه هيچگونه ارزش انسانى نداشت و هيچ بهائى در جاهليت پيش از اسلام براى آن قائل نبودند و عينا مانند حيوانات با زن رفتار مى‏شد، و هيچ حق انسانى به او تعلق نمى‏گرفت. در خانواده‏اى كه نوزاد دختر زاده مى‏شد اولياى آن و سرپرست خانواده در برابر ديگران احساس شرم مى‏كرد و در نهايت تصميم به زنده به گور نمودن او مى‏گرفت كه قرآن چنين رفتار آنان را توصيف مى‏كند: «و اذا بشر احدهم بالانثى ظل وجهه مسودا و هو كظيم يتوارى من القوم من سوء ما بشر به ايمسكه على هون ام يدسه فى التراب... »
بعثت رسول اكرم صلی الله عليه وسلم سرآغاز تحولى نوين در موقعيت زن
رسول اكرم صلی الله عليه وسلم مردم دنيا را براى نخستين بار از حقوق زنان آگاه نمود و فرمان صريح صادر كرد تا با خانم‏ها به خوبى رفتار شود (و عاشروهن بالمعروف) در اين آيه به تمام مسلمانان خطاب شد تا با خانم‏ها و همسران خود رفتار نيكو داشته باشند و آنان را مورد اذيت و آزار قرار ندهند، آيه مذكور در ارتباط با حقوق همسران به مثابه قانون اساسى است و ساير رهنمودها و تعليمات رسول اكرم« پيرامون حقوق زنان را مى‏توان شرح و تفصيل و تفسير آيه فوق تلقى نمود. كه رسول اللّه« با رفتار، اعمال و گفتار خود عملا آيه مذكور را تفسير نموده وبا بيان شيوايش فرمود: «خياركم خياركم نساءهم و انا خياركم نسائى» (بهترين شما كسانى هستند كه با همسران خود بهتراند و من پيامبر« بهترين شما نسبت به همسران خود هستم‏ -ترمذى حديث 1172باب حق المره على زوجها) - رسول اللّه صلی الله عليه وسلم حقوق زنان را به اندازه‏اى مورد تأكيد قرار داده‏اند كه هر كدام از محدثين در كتب روائى، بابى را اختصاص به حقوق زنان و نقل سخنان پيامبر اكرم صلی الله عليه وسلم پيرامون حقوق زنان داده‏اند. حضرت ابوهريره‏2 از پيامبر اكرم صلی الله عليه وسلم نقل مى‏كند كه فرمودند: «استوصوا بالنساء خيرا» درباره رفتار نيكو با زنان شما را توصيه مى‏كنم و اين توصيه مرا بپذيريد.

بلــغ العلـي بكمــالـه

به پيشنهاد رهبر معظم انقلاب، سال جاري هجري شمسي در ايران اسلامي، سال اتحاد ملي و انسجام اسلامي نام گرفته است. قطعاً انگيزه‌هاي خاص و اهداف بلندي از اين نام‌گذاري مدنظر بوده است.
بدون ترديد اين عنوان، معاني و مفاهيم ويژه‌اي را در اذهان مردم ايران اعم از مذاهب، قوميت‌ها و طيف‌هاي مختلف سياسي، و مردم كشورهاي اسلامي، خصوصاً عالمان و آگاهان تداعي ‌نموده و انتظارات مطلوب و مناسبي را باعث شده است.
مسلماً كسي منكر ضرورت اتحاد و انسجام در بين كوچكترين مجموعه‌ها، در سطح ملي و كل جهان اسلام نيست، بلكه آرزوي قلبي و آرمان هر ايراني و مسلماني تحقق اتحاد ملي و انسجام اسلامي و پذيرش بايدها و نبايدهاي آن است.
خداوند متعال در آخرين كتابش مؤكد فرموده است: «يا أيها الذين آمنوا اتقوالله حق تقاته و لاتموتن إلا و أنتم مسلمون. و اعتصموا بحبل الله جميعاً و لاتفرقوا»؛ اي كساني كه ايمان آورده‌ايد، بترسيد از خدا چنانكه حق ترسيدن از اوست، و نميريد مگر آنكه مسلمان باشيد. و همگي به ريسمان (ناگسستني دين) خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد.
علامه مفتي محمدشفيع عثماني، صاحب تفسير گرانسنگ معارف‌القرآن، در تفسير آية فوق نكتة جالبي را متذكر شده است: «تقوا و اتحاد دو اصل مهمي هستند كه نيروي جمعي مسلمانان در گرو آنها مي‌باشد».
براستي كه تقوا و ترس از الله به تلاشهاي اتحاد روح مي‌بخشد و اگر ترس از الله نباشد، سخن از اتحاد اغلب جنبة‌ تعارف و تشريفات پيدا مي‌كند و كم نتيجه مي‌گردد و گاهي اثرات آن از محدودة سالن‌هاي سخنراني و كنفرانس فراتر نمي‌رود.
تاريخ گواه است كه همواره بدخواهان كوشيده‌اند اين دو اصل را، كه رمز قوت و نيرومندي ملت‌هاي مسلمان و جهان اسلام در آن است، در زندگي مسلمانان كم‌رنگ و عملاً بي‌اهميت جلوه دهند تا به راحتي بتوانند آنها را آماج حملات بي‌امان و پيدا و پنهان خويش قرار دهند.
دين اسلام با توجه به جهان‌شمول بودنش، هيچ‌گونه مرز جغرافيايي براي پيروان خود نمي‌شناسد، اما پيروانش در 60 كشور كوچك و بزرگ پراكنده شده‌اند؛ و تراژدي اينجاست كه بسياري از دولتمردان كشورهاي اسلامي به جاي تقويت همبستگي ملي و تكيه بر الله و به كشورها و ملتهاي مسلمان، با اقتدارگرايي و حاكم كردن استبداد و خفقان، در پي وابستگي هر چه بيشتر به قدرتهاي سلطه‌طلب و جنايتكار هستند، و بر اثر اختلاف و نفرت از يكديگر، تيشه به ريشة هم مي‌زنند؛ و حال‌‌شان مصداق اين شعر اقبال است: امتي بودي امم گرديده‌اي/ بزم خود را خود ز هم پاشيده‌اي/ من شنيدستم ز نبّاض حيات/ اختلاف تست مقراض حيات.

نامشان نعمان بن ثابت پسر مرزبان است، وکنیه ايشان ابوحنیفه می باشد، وي امام مذهب احناف که بیشترین پیروان را از مسلمانان تشكيل مي دهند مي باشد. وي در خانواده ای که در بین قومش دارای شرف واحترام بود بدنیا آمد، اصل ايشان از کابل – پایتخت افغانستان - می باشد. جدشان مرزبان در زمان خلافت طلائی حضرت عمر بن خطاب رضی الله عنه مشرف به دين اسلام شد، چگونگی انتقال جد یا پدر شان به کوفه دو گونه نقل شده است:
1ـ در زمان فتح کابل به دست مسلمانان اسیر و به کوفه منتقل شده است.
2ـ در زمان خلافت عمر(رض) به اسلام گرویده و سپس به کوفه منتقل شده است. امام ابوحنیفه رحمة الله علیه در سال 80 هجری در کوفه در زمان عبدالملک بن مروان بدنیا آمد.
دوران تحصیلی امام ابوحنیفه
وی در خانواده ای مسلمان، باتقوی، ثروتمند و سخاوتمند پرورش یافت وچنین بنظر می رسد که تنها فرزند پدر ومادرش بوده است. پدرش در کوفه به پارچه فروشی اشتغال داشته. تحصیلات امام ابوحنیفه ابتدا در علم کلام بود و بعداً به علم فقه روی آورد و نزد حماد بن ‏ابی‏سلیمان، تلمذ نمود و حدود 18 سال در مصاحبت با استاد بود
زُفر یکی از شاگردان امام ابوحنیفه ، سبب روی آوردن امام به فقه را از زبان امام چنین بیان می کند. در علم کلام بدرجه ای رسیده بودم که زبانزد عام وخاص شده بودم. حلقه ی درس ما، در نزدیکی حلقه ی درس حمّاد بن ابی سلیمان بود. روزی زنی از من سوال کرده که مردی می خواهد زنش را بر اساس سنت طلاق دهد او را چند طلاق دهد؟ از او خواستم که از حمّاد سوال كند و مرا در جواب مسئله قرار دهد. حمّاد به او گفته بود: باید زن از قاعده ی ماهیانه پاک باشد و شوهرش با او همخوابی نکند پس او را یک طلاق بدهد بعد از دو حیض دیگر (که در مجموع 3بار قاعده ماهیانه را پشت سر گذاشته است) غسل کرده بعد می تواند شوهر کند. امام ابو حنیفه می گویند: بعد از آن علم کلام را رها کرده وبه حلقه درس حمّاد رفته وبه خاطر خوب فهمیدن درسهایش جواب درست دادن مورد احترام حمّاد قرار گرفتم.

درباره عدالت اسلامي ، آيات بسياري در قرآن مجيد اشاره شده که ما به چند آيه از آن اکتفا مي کنيم:
(ان الله يامر بالعدل و الاحسان و ايتاء ذي القربي ) خداوند مسلمانان را دستور به عدالت و نيکي کردن و بخشش به خويشاوندان مي دهد. (اقسطوا ان الله يحب المقسطين ) عدالت کنيد که خدا عدالت پيشگان را دوست دارد ( ان الله يامرکم ان تؤدو الامانات الي اهلها و اذا حکمتم بين الناس ان تحکموا بالعدل ) خدا به شما دستور مي دهد که امانتها را به صاحبانشان برگردانيد، و هر گاه بين مردم داوري کرديد به عدالت داوري کنيد.
پيامبر خدا (ص) مي فرمايند: محبوبترين انسانها نزد خدا حاکم عادل است و مغبوض ترين انسانها حاکم جاهل و ستمگر است. و باز در روايتي ديگر مي فرمايد: سه نفرند که اهل بهشتند. اول: انسان عادل، دوم: انساني که قلب مهرباني دارد. نسبت به خويشاوندانش و... حتي نسبت به حيوانات. سوم: ثروتمندي که با عفت است و صدقه و خيرات مي دهد. (يعني ثروت او را به فساد نمي کشد) با داشتن ثروت عفت و پاکدامني را حفظ مي کند، مال و ثروتي را که خدا به او داده در راه خدا انفاق مي کند.
عدالت جنبه ها و ابعاد مختلفي دارد، عدالت با نفس يعني انسان نفسش را اصلاح کند و آنرا از رزايل اخلاقي و شرک و کينه پاک سازد.
دوم: عدالت با خدا، يعني اطاعت کردن از دستورات خدا، و به او شرک نورزيدن و اخلاص در تمام اعمالي که انجام مي دهد. منزه و مبرا دانستن خدا در برابر تمام کاستي ها، و شکر و سپاسگذاري در برابر تمام نعمتهاي خدا.
سوم: عدالت با مردم، پيامبراکرم (ص) مي فرمايند: يکي از انسانهاي که در روز قيامت در زير سايه عرش خدا قرار مي گيرد، حاکم عادل است، حاکمي که با رعيتش با عدالت و انصاف رفتار کند، فرقي قايل نشود ميان مليتها و آيين ها قوم و نژادي که هستند.
پيامبر خدا فرمودند: هر گاه امانت از بين رفت منتظر قيامت باشيد. سوال شد يا رسول الله منظور شما از امانت چيست؟ فرمودند: زماني که در يک حکومت مسئوليتها و پست هاي کليدي به انسانهاي که براي آن پستها و مقامها صلاحيت ندارند سپرده شود منتظر قيامت باشيد. و باز در جايي ديگرفرمودند: اگر در يک مملکتي پستهاي استانداري و فرمانداري آن حکومت به انسانهايي که شايستگي و لياقت آن مقام را ندارند در حالي که انسانهاي شايسته تر از آنها جود دارند واگذار شود منتظر قيامت باشيد.

موضوعي که پيرامون آن صحبت خواهد شد، حجاب اسلامي است. دعا کنيد که خداوند متعال به همه ما توفيق عمل با اخلاص عنايت بفرمايد: اگر به آيات سوره نور عمل شود، هيچ فساد وتباهي در جوامع رخ نخواهد داد، زيرا خداوند متعال از اسبابي که موجب فساد و فحشا در جامعه مي شود، شخص مومن را بر حذر مي دارد.
خداوند متعال در قرآن شريف خطاب به پيامبرش مي فرمايد: (قل للمؤمنين يغضوا من ابصارهم و يحفظوا فروجهم ذلک ازکي لهم ان الله خبير بما يصنعون و قل للمومنات يغضضن من ابصارهن و يحفظن فروجهن) به زنان و مردان مومن بگو که چشمهايشان را فرو بيندازند و از نگاه کردن به نامحرم بپرهيزند و پاکدامني و عفت خود را رعايت کنند، اين برايشان بهتر و پاکيزه تر است. خدا به آن چه که انجام مي دهند آگاه است.
يعني خداوند متعال آن چشمهاي خيانت کار را مي داند، آنهايي که زير چشمي به ناموس مردم نگاه مي کنند و چشم چراني مي کنند، حتي آن چه که در دلها نهفته است و بر زبان نياورده هم خدا مي داند. خداوند خيال و نيات انسان را مي داند، خداوند در آيه اي ديگر به طور مستقل به زنان مي فرمايد: به زنان مومن بگو که آنان هم چشمهايشان را از نگاه به نامحرم باز دارند. و عفت و پاکدامني خويش را حفظ نمايند. خداوند متعال در اين آيات از سبب هايي که منجر به فساد و فحشا مي شود شخص مومن را بر حذر مي دارد و مي فرمايد: (و لا تقربوا الفواحش ما ظهر منها و ما بطن ) از گناهان، آنچه ظاهر و پيدا است، نزديک آن هم نشويد (و لا تقربوا الزاني انه کان فاحشة و ساء سبيلا ) چه برسد که آن را انجام دهيد. ازاسباب و سبب هايي که ممکن است باعث انجام کار زشت شود، بپرهيزيد و نزديک آن نشويد. يعني به زنا که عمل بسيار زشت و گناه بسيار بزرگي است، نزديک نشويد. و از اسبابي که موجب انجام اين عمل زشت مي شود، بپرهيزيد.

موضوع اين هفته درباره يکي از بيماريهاي مسري و واگيري است که در جامعه ما وجود دارد بنام حسادت.
در رابطه با حسادت، تعريفي که کرده اند اين است، که انسان در مورد نعمتي که به بندگانش عطاء کرده، فرق نمي کند مادي باشد يا معنوي حسادت بورزد و بگويد: کاش خدا اين نعمت را از آن انسان بگيرد و به من بدهد.
يک نوع از حسادت غبطه است، که با حسادت فرق مي کند. پيامبراکرم(ص) مي فرمايد: (لا حسد الا في اثنتين رجل اتاه الله مالا فسلطه علي هلکته في الحق و رجل اتاه الله الحکمة فهو يقضي بها و يعلمها) حسادت جايز نيست مگر در دو چيز. که در اين حديث ذکر شده است. غبطه حسادت نيست؛ بلکه غبطه خصلت پسنديده اي است خصوصا اگر در امور دين باشد. خدا به شخصي مال و ثروت زيادي داده است که او اين ثروت را در راه حق انفاق مي کند، به فقرا و مساکين و هر جايي که خير است خرج مي کند. اين شخص غبطه مي خورد و مي گويد: خدايا به من هم اين چنين ثروتي عطا کن، تا من هم بتوانم در تو انفاق کنم، بدون اين که آرزو کند، آن ثروت از او گرفته شود

مولانا غلام حیدر فاروقی امام جمعه اهل سنت بیرجند

حضرت جبرئیل علیه السلام به پیامبر اکرم (ص) هفت سفارش کرد. حدیثی است بسیار پر محتوا و جامع که درسهای بسیار مهمی به تک تک مسلمانان می آموزد.

عن جابر بن عبدالله الانصار (رض ) عن النبی (ص ) انه قال: ما زال یوصینی جبرئیل بالجار حتی ظننت انه یجعله و ارثا و ما زال یوصینی بالنساء حتی ظننت انه سیحرم طلاقهن و ما زال یوصینی بالمملوکین حتی ظننت انه یجعل لهم وقتا یعتقون فیه و ما زال یوصینی بالسواک حتی ظننت انه فریضة و ما زال یوصینی بالصلاة فی الجماعة حتی ظننت انه لا یقبل الله تعالی صلاة الا فی الجماعة و ما زال یوصینی بقیام اللیل حتی ظننت انه لا نوم باللیل و ما زال یوصینی بذکر الله حتی ظننت انه لا ینفع قول الا به) جبرئیل (ع) آنقدر در مورد همسایه به من سفارش می کرد که من فکر کردم همسایه از همسایه ارث می برد، و در مورد زنان آنقدر سفارش می کرد که من فکر کردم ممکن است، طلاق زنان حرام بشود. و در مورد بردگان آنقدر سفارش می کرد، که من فکر کردم روزی فرا خواهد رسید که تمام بردگان آزاد خواهند شد. و در مورد مسواک زدن آنقدر سفارش می کرد، که من فکر کردم ممکن است مسواک زدن فرض شود. و در مورد نماز با جماعت آنقدر سفارش می کرد، که فکر کردم خداوند متعال ممکن است، نماز بدون جماعت را هرگز قبول نکند. و در مورد نماز شب، آنقدر سفارش می کرد، که من فکر کردم کسی حق ندارد، شب را بخوابد. و در مورد ذکر و یاد خدا، آنقدر جبرئیل سفارش می کرد، که من فکر کردم که هیچ سخنی غیر از یاد خدا سودمند نخواهد بود.

 مولانا فاروقی امام جمعه اهل سنت بیرجند:

الذین ینفقون فی السراء و الضراء و الکاظمین الغیظ و العافین عن الناس و الله یحب المحسنین

موضوعی که برای این جلسه در نظر گرفته شده درباره خشم و غضب است. این صفت برای بسیاری از انسانها گرفتاری بوجود می آورد. لذا پیرامون این موضوع مطالبی عرض خواهد شد.

خداوند متعال در آیات مختلفی مومنین را به عفو و گذشت، و فرو بردن خشم و غضب تشویق می کند؛ آیه ای که در ابتدای جلسه تلاوت شد، خداوند متعال صفات انسانهای پرهیزگار و متقی را بیان میدارد و می فرماید: انسانهای پرهیزگار و متقی کسانی هستند که در رفاه و آسایش و صحت و سلامتی و در ناز و نعمت انفاق می کنند. همچنین در تنگدستی و رنج و گرفتاری.

در تمام حالات در راه خدا انفاق می کنند. و اینان کسانی هستند که خشم و غضب خود را فرو می خورند و از تقصیر دیگران می گزرند. با وجود اینکه توانایی انتقام گرفتن را دارند، اما گذشت می کنند.

این ها انسانهای نیکوکار هستند و خدا هم نیکوکاران را دوست دارد. و در آیه دیگر خداوند می فرماید: (فاعف عنهم و اصفح ان الله یحب المحسنین) ای پیامبر آنها را ببخش و عفو کن، چون گذشت نشانه انسانهای نیکوکار است. و خداوند متعال هم انسانهای نیکوکار را دوست دارد و پیامبر هم بخاطر اهمیت این موضوع در مناسبتهای مختلف یاران خود را به فرو بردن خشم و غضب سفارش می کند

مولانا فاروقی امام جمعه اهل سنت بیرجند:

قال الله تعالی: (ظهرالفساد فی البروالبحر بما کسبت ایدی الناس لیذیقهم بعض الذی عملوا لعلهم یرجعون)
موضوع این هفته در مورد گناه و راهکارهای نجات از عذاب خدا، در دنیا و آخرت است. از ابتدای خلقت آدم علی نبینا و علیه الصلاة و السلام، سنت الهی بر این بوده که خداوند متعال؛ بسیاری از گناهکاران را در دنیا مجازات نماید، تا پند و اندرز و درس عبرتی باشد برای آینده گان. رانده شدن ابلیس از جمع فرشتگان با آن مقام و منزلتی که در بین فرشتگان داشت. بخاطر نافرمانی و سرپیچی او از دستور خدا بود، غرق شدن قوم نوح (ع ) بخاطر نافرمانی کردن ونپذیرفتن دعوت پیامبر خدا بود. هلاک قوم عاد و ثمود، نازل شدن عذاب بر قوم و شعیب، غرق شدن فرعون و لشکریانش در زمین، فرو رفتن گنجای قارون با خودش. همه این داستانهایی که در رابطه با امتهای گذشته در قرآن آمده برای پند پذیرفتن و اندرز گرفتن است.
قرآن کتاب داستان و قصه نیست! این سنت الهی است که ادامه داشته و ادامه خواهد داشت. خداوند متعال می فرماید: (فهل ینظرون الاسنة الاولین، فلن تجد لسنة الله تبدیلا و لن تجد لسنة الله تحویلا) آیا انسانهای گناهکار و نافرمان انتظار میکشتند که سنت گذشتگان، که همان عذابی که بر امتهای گذشته نازل شده بر آنها هم نازل شود.
آری؛ این سنت و روش خدا است و روش خدا برای مجازات گناهکاران در این دنیا تغییر نکرده و نخواهد کرد. تمام مصیبتهایی که امروز به ما می رسد بر اثر گناه و معصیت است. قرآن به صراحت این موضوع را بیان می کند (و ما اصابکم من مصیبة فبما کسبت ایدیکم و یعفو عن کثیر) هر مصیبتی که به شما می رسد به خاطر گناه و معصیتی است که انجام داده اید.
خداوند متعال آنقدر نسبت به بندگانش مهربان است که همه گناهکاران را در همه حالتهایی که مرتکب گناه می شوند مجازات نمی کند. بسیاری از گناهان را خدا می بخشد و اگر قرار باشد خداوند متعال در ازای هر گناه و معصیتی که انسان انجام می دهد، انسان را مجازات کند. یک انسان هم در روی زمین باقی نمی ماند. هنگام نزول این آیه پیامبر خدا قسم یاد کردند (ما من خدش عود و لا عثرة قدم و لا اختلاج عرق الا بذنب و ما یعفوا کثر) هر خراشی که در بدن انسان به وجود می آید و هر لغزشی که برای انسان رخ می دهد و هر عرقی که از بدن انسان سرازیر می شود همه اینها بر اثر گناهانی است که انسان انجام داده است.

مولانا فاروقی امام جمعه اهل سنت بیرجند
بعضی ها فکر می کنند که بهترین نعمت و بهترین سرمایه دنیا و آخرت مال و ثروت است، و اگر کسی مال و ثروت داشته باشد، آسایش و آرامش هم دارد. بعضی ها پست و جاه و مقام را بهترین نعمت می دانند. بعضی ها داشتن اولاد زیاد را بهترین نعمت می پندارند. بعضی ها صحت و تندرستی را بهترین نعمت می دانند. بعضی ها امنیت و آرامش را بهترین نعمت می پندارند. بعضی ها داشتن منزل یا وسیله خوب را بهترین نعمت می دانند. بعضی ها استفاده از غذاها ی لذیذ را بهترین نعمت می دانند.
و بعضی ها بدست آوردن روزی حلال را بهترین نعمت می دانند. بعضی ها علم نافع را بهترین نعمت می دانند.
نعمتها آنقدرزیاد است، که خداوند می فرماید: (و ان تعدوا نعمت الله لا تحصوها) شما توان شمارش نعمتهای من را ندارید. همه مواردی که بیان شد، می توانند در سعادت انسانها نقش داشته باشند.
اما بعضی از این نعمتها فقط در سعادت دنیوی انسانها نقش دارند، موقت و محدود هستند. انسان عاقل کسی است که به دنبال نعمتی می رود که بقا و دوام داشته باشد. موقت و محدود نباشد.

مولانا فاروقی امام جمعه اهل سنت بیرجند:

(یا ایها الذین آمنوا اذا نودی للصلاة من یوم الجمعة فاسعوا الی ذکر الله و ذروا البیع ذلکم ان کنتم تعلمون)
پیامبر خدا (ص) می فرمایند: که نماز جمعه بر امتهای دیگر هم فرض بوده، اما آنها به علت نافرمانی و اختلافی که در بینشان به وجود آمد از فضیلت این روز بزرگ محروم شدند. یهودها شنبه را روز اجتماع خودشان قرار دادند. و نصارا، روز یکشنبه را. خداوند متعال این نعمت بزرگ را نصیب این امت گردانیده و این فضیلت روز جمعه را به این امت عطا کرده است.
پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: (قال نحن الاخرون السابقون یوم القیامة بید انهم اوتوا الکتاب قبلنا ثم ان هذا یومهم الذی فرض الله علیهم فاختلفوا فیه فهدانا الله له) ما از نظر زمان آخرین امت هستیم، اما اولین امتی خواهیم بود که حشر خواهیم شد. اولین امتی خواهیم بود که از ما حساب و کتاب به عمل خواهد آمد، و اولین امتی خواهیم بود که در حق ما قضاوت خواهد شد. و اولین امتی هستیم که به بهشت داخل خواهیم شد.

سخنران قبل از خطبه های نماز جمعه مسجدالنبی بیرجند، جناب مولانا عبدالروف رخشانی، مدیر محترم مدرسه فاروقیه  و امام جمعه مسجد عثمانی زاهدان بودند.

ایشان ضمن ستایش خداوند متعال در بیان آیه قرآن کریم که خداوند می فرماید: به دین آخرین پیامبر اسلام ایمان آورده اید و رب العالمین را به یگانگی یاد کنید. خطاب به مسلمانان فرمودند:

اولین گامی که یک فرد مسلمان در مورد دعوت الی الله بر می دارد این است که اصلاح را از چهار دیواری خانه خود شروع کند.